Naar de koppeling samenstelling en leerprestaties van een klas is veel onderzoek gedaan, met verschillende en soms tegenstrijdige uitkomsten. Deze hangen deels samen met een verwarring over de definities die aan de opzet van de verschillende onderzoeken ten grondslag liggen. Gaat het om het vergelijken van een cultureel uniform versus een cultureel pluriform samengestelde klas of om de concentratie van kansrijke versus kansarme leerlingen? Wordt een allochtone leerling gedefinieerd op basis van de afkomst van één of van beide ouders, en maakt een onderzoeksopzet onderscheid tussen het opleidingsniveau van de ouders en de thuistaal van allochtone leerlingen? Hebben we het over basisonderwijs of voortgezet onderwijs, en op welk niveau?

Daarnaast geven verschillende onderzoeken een gevarieerd beeld van indirecte verbanden tussen de samenstelling van de school en de onderwijskansen. Waarom hebben relatief veel zwarte scholen het predicaat zwak? Wat is de samenhang tussen de leerlingenpopulatie, het verwachtingspatroon van het schoolteam en het niveau van de aangeboden leerstof? Wat is de invloed van een gedifferentieerd onderwijsaanbod op de effectieve lestijd? Hoeveel taalachterstand binnen één klas kan een leerkracht behappen?

 

De beleidsimplicaties zijn even discutabel als de onderzoeksresultaten zelf. Welk beleid verdient de voorkeur op basis van de bevindingen tot nu toe? Moeten we streven naar de school als afspiegeling van de buurt of naar een evenwichtige spreiding van kansarme leerlingen? En worden deze op basis van hun etnische afkomst, hun sociaal-economisch milieu, de thuistaal of het opleidingsniveau van hun ouders gedefinieerd, of op een combinatie daarvan? Welke balans moet er zijn tussen de nadruk op onderwijsprestaties en aandacht voor de sociale vorming van leerlingen? En welk evenwicht moeten we nastreven tussen keuzevrijheid van ouders en toegang tot goed onderwijs en gelijke kansen voor kinderen?