Allemaal anders

Nederland is in verwarring. De multiculturele samenleving schuurt en wringt. Nog steeds houdt een omvattend gelijkheidsdenken ons in de greep. We verlangen integratie en samenhang en bedoelen normaliteit. We zijn kennelijk vergeten dat Nederland altijd een “republiek van minderheden” is geweest.

Een kritiek op de gelijkheid is nodig. Omdat gelijkheid paternalistisch en disciplinerend is. Omdat gelijkheid tot repressie, controlezucht en bureaucratisering leidt. Onze verschillen zijn de belangrijkste garantie tegen de totalitaire verleiding.

De meervoudigheid van ongelijkheid biedt een aantrekkelijker perspectief. We zijn vooral gelijk in onze verschillen. De schoonheid daarvan verdient erkenning. De onvermijdelijkheid eveneens. In een politiek van het verschil staat de negatieve vrijheid voorop. Die beschermt tegen de staat en dat is hard nodig. Maar de negatieve vrijheid beschermt ons ook tegen elkaar. Wie vrijheid wil zal die van de ander moeten erkennen. Godsdienstvrijheid en geloofsafval gaan samen. De essentie van de democratie is de bescherming van minderheden, van het verschil.