Prof. dr. F. Bovenkerk (1943) is per 1 januari 2009 benoemd tot bijzonder hoogleraar op de FORUM Frank Buijs leerstoel Radicalisering Studies aan de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam (UvA). www.professorfrankbovenkerk.nl

Introductie
Om tot een goede wetenschappelijke onderbouwing van oorzaken en verschijnselen van radicalisering en extremisme te komen, heeft FORUM aan het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam gevraagd een bijzondere leerstoel te mogen instellen. Het College heeft met het verzoek ingestemd.
De leerstoel draagt de naam FORUM Frank Buijs leerstoel. De naam Frank Buijs is in deze aanduiding van de bijzondere leerstoel opgenomen omdat deze veel te vroeg gestorven wetenschapper belangrijk onderzoek op het terrein van radicalisering en extremisme heeft verricht en omdat FORUM nauw met Frank heeft samengewerkt.

Toename polarisering
De polarisering in de Nederlandse politiek lijkt toe te nemen. Aan de ene kant is er de opkomst van nieuwe rechtse partijen, aan de andere kant de spectaculaire groei van een voormalig marxistische partij. Veel kiezers lijken een politiek wantrouwen tegen de gevestigde partijen te combineren met een antimigranten-standpunt. Naast deze polarisering is er zorg voor het groeiende aantal radicalen en extremisten, zowel aan de linkerzijde van het politieke spectrum (antiglobalisten, milieubeweging) als aan de rechterzijde. Radicalisme, opgevat als ideologie en als handelswijze, heeft zich de afgelopen jaren vooral gemanifesteerd in de vorm van islamitisch radicalisme en rechts-radicalisme. Soms heeft dat ook geleid tot extremisme. Zo werden tussen januari 2001 en augustus 2005 pakweg 125 extreemrechtse gabbergroepen geteld die betrokken waren bij ruim 200 incidenten, waarvan ongeveer 140 gewelddadig waren. Met betrekking tot het moslimradicalisme publiceerde de AIVD het rapport ‘Radicale Dawa in Verandering’ waar hij waarschuwde voor de opkomst van islamitisch ‘neoradicalisme’ in Nederland. De AIVD schat dat tussen de 20.000 en 30.000 mensen vatbaar zijn voor salafistische ideeën. Het aantal moslimradicalen wordt op 2500 geschat. Deze vormen van radicalisme verschillen onderling enorm, maar vertonen interessant genoeg ook opmerkelijke overeenkomsten.

Veel (lokale) overheden ontwikkelen beleid om radicaliseringprocessen tegen te gaan. Zo werd er in Amsterdam na de moord op Theo van Gogh een grootschalig programma gelanceerd (‘Wij Amsterdammers’) om de sociale cohesie in de stad te versterken. De gemeente Amsterdam heeft in 2007 1, 3 miljoen euro uitgetrokken om radicaliseringprocessen in de stad te bestrijden.

Weinig onderzoek
Ondanks deze groeiende maatschappelijke onrust is er relatief weinig onderzoek naar de aard van deze radicaliseringprocessen. Er is te hooi en te gras wel wat gedaan, maar wie de nationale en internationale literatuur rond radicalisme en extremisme vergelijkt met het aantal artikelen over bijvoorbeeld reguliere vormen van politieke participatie, moet tot de conclusie komen dat deze fenomenen wetenschappelijk sterk onderbelicht zijn. Zo zijn er wereldwijd maar twee kwantitatieve studies naar determinanten van radicaliseringprocessen, te weten die van Heitmeyer et al. (1997) en Slootman & Tillie (2006). Met de instelling van de FORUM Frank Buijs Leerstoel wordt geprobeerd het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van radicalisme en extremisme nationaal en internationaal een wetenschappelijke impuls te geven.

Extremisme is het eindresultaat van een langdurig proces van radicalisering, van verwijdering van de gevestigde samenleving. Dat proces verloopt in etappes en langs verschillende paden, afhankelijk van de drijfveren van diegenen die radicaliseren en afhankelijk van het soort van extremisme. Het extremismeonderzoek verbindt thema’s op individueel niveau, op groeps- en generatieniveau en op maatschappelijk niveau, en stelt vragen als: wat zijn de bijzondere kenmerken of motieven van mensen die radicaliseren of juist weer deradicaliseren? Hoe beïnvloeden extremisten met verschillende motieven elkaar en welke groepsprocessen treden op? Hoe komt het dat vooral (maar niet uitsluitend) jongeren radicaliseren en wat is de betekenis van generatiegebonden factoren? Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen verschillende soorten extremisme? Wat is de relatie tussen de radicalisering van kleine groepen en sympathie voor delen van het gedachtegoed onder bredere lagen van de bevolking? In hoeverre beïnvloeden maatschappelijke omstandigheden en internationale ontwikkelingen het radicaliseringproces?

FORUM, Instituut voor Multiculturele Vraagstukken te Utrecht. FORUM is een onafhankelijk Nederlands kennisinstituut. Het wil de cohesie binnen de Nederlandse samenleving actief bevorderen door het stimuleren van gedeeld burgerschap op alle niveaus. Dat doet FORUM door het leveren van kennis, het stimuleren van ontwikkelingen en het beïnvloeden van posities die cohesie binnen de Nederlandse samenleving versterken. FORUM wil zijn toegevoegde waarde bewijzen door hoogwaardige kennis beschikbaar te stellen aan de overheid, de publieke sector, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven.

• Ethnic profiling
• Uittreden uit criminele organisaties
• Deradicalisering
• Evaluatie van het anti-radicaliseringsbeleid