In Nederland zijn verschillende islamitische uitingen en stromingen aanwezig die volgens sommigen ‘radicaal’ kunnen worden genoemd. Er wordt echter discussie gevoerd of deze daadwerkelijk radicaal zijn, of dat ze eerder als orthodox te bestempelen zijn. Er zijn verschillende studies verschenen naar de verschijningsvormen van radicalisering in Nederland (zie rechterkolom). Hieronder worden kort enkele stromingen en groeperingen besproken die in verband worden gebracht met een radicale vorm van islam.
Gewelddadig jihadisme en takfirisme
Dit is een stroming in de islam die sterk gericht is op een radicale interpretatie van de jihad. Jihad wordt in deze context geïnterpreteerd als ‘heilige oorlog’ in tegenstelling tot het meer gangbare onderscheid dat andere islamitische stromingen maken tussen de kleine en grote jihad (de strijd die de mens voert tegen zijn eigen driften en zonden). Jihadisten geven dus een specifieke meer radicale invulling, die indruist tegen de meer wijdverbreide opvattingen over jihad. Zij vinden bijvoorbeeld dat ‘het verdrag met de ongelovigen’ geschonden is en een gewelddadige jihad tegen hen geoorloofd en wenselijk is. Het verklaren van moslims tot ongelovige, oftewel het doen van takfir, is een nauw verwante praktijk.
Personen en organisaties die met deze stroming in verband worden gebracht zijn:
- Takfir wal hijra, een groepering die geïnspireerd is door jihadistische en takfiri-ideologie
- De veroordeelde personen van de Hofstadgroep, zoals Mohammed B. en Samir A. De Hofstadgroep was vermoedelijk beïnvloed door de ideologie van de bovengenoemde Takfir wal hijra groepering.
Hizb ut Tahrir (Partij van de Bevrijding)
Hizb ut Tahrir (Partij van de Bevrijding) is een groepering die de heroprichting van het kalifaat nastreeft. Het kalifaat wordt hierbij beschouwd als een staat waarin moslimlanden worden verenigd, en waarin de sharia als wetgeving gehanteerd wordt. Ze gebruiken democratische middelen, zoals lobbyen, en vinden geweld niet opportuun. Hizb ut Tahrir ontstond in Palestina en heeft in Europa onder andere afdelingen in Nederland, Duitsland, Denemarken en Groot-Brittannië
De Moslimbroederschap
De Moslimbroederschap is een politiek-islamitische beweging die streeft naar herislamisering van (achtereenvolgens) het individu, het gezin, de samenleving en de staat. Wereldheerschappij is het uiteindelijke doel als de herislamisering op de andere niveaus is voltrokken. De Moslimbroederschap ontwikkelde zich in 1928 in Egypte. Er wordt een terugkeer gepropageerd naar de vroege islam zoals die werd beoefend door Mohammed en zijn volgelingen. Daarnaast streeft men naar de volledige toepassing van sharia in plaats van Westerse rechtspraak. Het islamisme van het Broederschap, dat zich later ook verspreid heeft over islamitische gemeenschappen in Europa, is dynamisch en onderhevig aan verandering door de maatschappelijke context waarbinnen zij functioneert.
In 2009 en 2010 werden er Kamervragen gesteld en was er debat over de manifestatie van de Moslimbroederschap in Nederland
Het salafisme
Het salafisme is een islamitische stroming die nauw verwant is aan het Wahhabisme, de orthodoxe Saoedische staatsgodsdienst. De basis van het salafisme is het streven naar een moreel herstel binnen de samenleving op basis van een letterlijke lezing van de islamitische bronnen: de Koran en de Sunna. Salafi’s proberen zo strikt mogelijk naar het voorbeeld van de Profeet en zijn directe volgelingen (de salaf) te leven. Menselijke wetten en de democratische rechtsstaat zien ze als inferieur.
Het salafisme kent onderlinge verdeeldheid als het gaat om bijvoorbeeld de mate van politieke deelname en het gebruik van geweld. Niet alle salafisten worden daarom als extremistisch beschouwd.
Het IMES publiceerde in 2010
een uitgebreide studie naar de aard, omvang en dreiging van het salafisme in Nederland. In dit onderzoek wordt de verhouding tussen het salafisme in Nederland tot radicalisme en extremisme geanalyseerd.
De AIVD
signaleerde in 2009 een stagnatie van groei van het salafisme in Nederland.
Radicaal moslimnationalisme of radicaal moslimcommunitarisme
Moslimnationalisten zetten zich af tegen zowel de politieke als de culturele dominantie van het Westen, maar zijn minder religieus gemotiveerd. Ze stellen in hun ideologie eerder het moslim-zijn centraal – hun lotverbondenheid met moslims in de wereld - dan de islam als religie. Ze zien de democratie weliswaar als legitiem, maar door de anti-integratieve, isolationistische en parallelle tendensen die van dit nationalisme uit kunnen gaan, beschouwt de AIVD het wel als een vorm van radicalisme.
De AIVD beschouwt de Arabisch-Europese Liga (AEL) als een radicaal-islamitische beweging van deze soort. De AEL werd opgericht in 2000 in Antwerpen door onder andere Dyab Abou Jahjah. De liga wil opkomen voor de rechten en belangen van de Arabische en islamitische minderheden in Europa en in het algemeen. In Nederland is ook een afdeling opgericht.
Fethullah Gülen beweging
De beweging van de Turkse prediker Fethullah Gülen wordt door sommigen beschouwd als een beweging met een heimelijk radicaal-islamitische boodschap. Kenmerkend voor de Gülenbeweging, zo wordt geconstateerd in een onderzoek van FORUM en de Universiteit Utrecht, is de scheiding tussen de activiteiten in de publieke sfeer die niet specifiek religieus zijn, en expliciet religieuze vormen van devotie en verinnerlijking in de privésfeer.
In haar reactie op het onderzoek stelt het kabinet dat de ondoorzichtige organisatiestructuur en een naar binnen gekeerde houding van de Gülenbeweging op zich geen strijd met de wet opleveren en dus geen reden voor ingrijpen vormen. Het is echter voor haar wel aanleiding voor versterkte aandacht en gevoeligheid voor eventuele signalen die duiden op sociale dwang. De AIVD concludeerde echter eerder al na onderzoek dat de beweging, waar vanuit in Nederland een aantal onderwijsinstituten zijn opgericht, niet ‘staatsgevaarlijk’ is.
Sharia4Holland
Eind 2010 werd op initiatief van enkele Nederlandse jongeren in navolging van Shariah4Belgium, de nieuwe radicaal-islamitische organisatie Shariah4Holland aangekondigd. Deze kleine splintergroepering verwerpt de democratische rechtsorde en pleit voor de invoering van de sharia in Nederland. De organisatie verkondigt radicale politieke islamitische opvattingen, die lijken op de retoriek en stijl van sommige salafistische en jihadistische groepen en groepen zoals Islam4UK. De jongeren stellen dat de islam en de profeet Mohammed aangevallen worden en dat de islam daarom verdedigd dient te worden. Sharia4 Belgium werd begin 2010 bekend door de verstoring van de lezing ‘Weg met Allah, lang leve God’ van een Nederlandse dichter in Antwerpen. Sharia4Belgium beschouwde de lezing als een provocatie en riep op tot het verstoren ervan. Een Nederlandse salafistische voorganger heeft zich in felle bewoordingen gedistantieerd van de groep. De groep zou oproepen tot geweld, hetgeen de groep zelf overigens ontkent.