Elke gemeente kent een rampenplan. Zo’n plan is doorgaans gericht op fysieke calamiteiten als een gifwolk of ontploffing. Maar een draaiboek voor het voorkómen en bestrijden van sociale calamiteiten bestaat vrijwel nergens. Onterecht, want onrust onder de bevolking kan leiden tot spanningen en confrontaties met een grote maatschappelijke impact. De aanpak hiervan vereist een stevige regie. FORUM heeft daarom in samenwerking met verschillende gemeenten, waaronder Weert, en Capgemini een sociaal calamiteitenplan (SCP) ontwikkeld.
Maatschappelijke onrust kan bijvoorbeeld ontstaan – of ernstiger vormen aannemen – door een rel of vechtpartij, een familiedrama, zinloos geweld of herhaalde pesterijen. En die onrust kan zelf ook weer aanleiding zijn voor groeiende spanningen en (verergerende) sociale calamiteiten. De FORUM-publicatie Racistische overlast in Waspik geeft een reeks van voorbeelden waarin niet effectief tegen onrust en incidenten werd opgetreden. Dit leidde tot escalatie en nog grotere onrust. Soms vindt (groeiende) maatschappelijke onrust ook haar bron in gebeurtenissen buiten de gemeente, of zelfs buiten de landsgrenzen, zoals het geweld in de Gaza-strook. Bij sociale onrust is het zaak om tijdig op signalen te anticiperen, zodat voorkomen wordt dat de situatie uit de hand loopt. Gemeenten zijn meestal wel voorbereid op fysieke rampen en de bestrijding daarvan, maar vaak is níet duidelijk hoe bij sociale calamiteiten te reageren, wie verantwoordelijk is voor wát en – belangrijker nog: hoe maatschappelijke onrust en escalatie voorkomen kunnen worden. Het Handboek SCP voorziet in die leemte.
Niet reactief maar proactief
Het SCP moet gemeenten in staat stellen zich adequaat voor te bereiden op sociale onrust en calamiteiten. Oftewel: dat zij effectieve maatregelen kunnen nemen om escalatie te voorkomen, dan wel effectief op kunnen treden als zich calamiteiten voordoen. In het SCP staat onder meer beschreven hoe alle betrokken partijen in een gemeente met dit soort situaties moeten omgaan: hoe kun je incidenten voorkómen, en wie doet wat bij incidenten met een maatschappelijke nasleep? De grootste kracht van het SCP is dat de aanpak ook gericht is op preventie, dus op vooraf handelen (nog op tijd) in plaats van achteraf reageren (vaak te laat). Uiteraard komt het SCP niet in de plaats van bestaande lokale rampenplannen, maar is het een aanvulling daarop, net als op andere aanpakken en samenwerkingsvormen. Samenwerking en regie van instanties en instellingen mogen niet afhankelijk zijn van toevalligheden, en moeten niet pas in het ‘heetst van de strijd’ totstandkomen. Een SCP-aanpak omvat ook niet alleen de bekende partijen, die betrokken zijn in het rampenplan. Ook andere partijen zijn onmisbaar bij een beoordeling van wat er werkelijk aan de hand is.
Mogelijke situaties voor inzet SCP
In zeven stappen laat het Handboek SCP zien hoe je als gemeente kunt voorkómen dat je (te laat) verrast wordt door maatschappelijke onrust en sociale calamiteiten. Om welke situaties kan het gaan?
- Er heeft zich nog geen incident voorgedaan. Wel zijn er signalen dat maatschappelijke onrust tot oplopende spanningen en incidenten kan leiden. Bijvoorbeeld: bij het uitkomen van de film Fitna, of de conflicten in de Gaza-strook.
- Er is sprake van een op zichzelf staand incident (zoals een familiedrama, of een dreigement aan een school) dat tot maatschappelijke onrust en vervolgincidenten kan leiden.
- Er doet zich een incident voor (al dan niet als onderdeel van een reeks), bijvoorbeeld een schietpartij tussen rivaliserende jongeren, dat tot een controverse tussen meerdere bevolkingsgroepen en tot vervolgincidenten kan leiden.
- Er is sprake van een incident of incidentenreeks buiten de gemeente waardoor spanningen en betrokkenheid van bevolkingsgroepen binnen de gemeente kunnen toenemen, zoals een landelijke staking, of brandstichting bij moskeeën of synagogen.
|