Invloed op onderwijskansen
Onderwijssegregatie kan leiden tot lagere schoolprestaties. De concentratie van leerlingen die het Nederlands niet goed beheersen en van huis uit weinig ‘bagage’ meekrijgen heeft zijn weerslag op het niveau van een klas. Uit onderzoek blijkt bovendien dat de kwaliteit van onderwijs zich voegt naar de verwachtingen van de ouders: scholen in middenstandswijken hebben hogere ambities en leveren betere diensten dan achterstandsscholen. Zwarte scholen presteren volgens de onderwijsinspectie relatief vaak beneden de maat.
Er zijn echter ook zwarte scholen met hoge opbrengsten, dankzij gemotiveerde teams en specifieke expertise in het aanpakken van taal- en leerachterstanden. Zwarte scholen kampen met negatieve beeldvorming die segregatie mede in stand houdt.

Invloed op burgerschapsvorming
Onderwijssegregatie versterkt de maatschappelijke tweedeling. Het geeft leerlingen de kans bestaande vooroordelen te bevestigen, door alsmaar met elkaar over ‘de anderen’ te praten. Uit onderzoek blijkt dat leerlingen op witte scholen lager scoren op burgerschapsvaardigheden dan die op gemengde scholen.

Oorzaken
Onderwijssegregatie is in hoge mate het resultaat van de tweedeling tussen wijken en het keuzegedrag van ouders. Allochtone leerlingen worden bovendien via VVE instellingen naar zwarte scholen verwezen. En een onoverzichtelijk geheel van aanmeldprocedures en wachtlijsten leidt in de praktijk voor laagopgeleide migrantenouders tot de ontoegankelijkheid van sommige scholen. In het voortgezet onderwijs vertaalt de hoge doorstroom van allochtone leerlingen naar de lagere niveaus zich in het ontstaan van zwarte vmbo’s en witte havo/vwo’s en gymnasia.

Aanpak
Hoewel er geen landelijk beleid meer wordt gevoerd om segregatie tegen te gaan, zijn gemeenten verplicht hierover met schoolbesturen overleg te voeren via de lokale educatieve agenda. Mogelijke maatregelen zijn de invoering van een vast aanmeldmoment of centraal aanmeldsysteem voor het basisonderwijs, transparant toelatingsbeleid en lotingsprocedures op scholen met overaanmeldingen, en gerichte acties om ouders voor te lichten en ouderinitiatieven te ondersteunen.